เสียงของหมาป่าจากต้นน้ำหลานชางเจียง

เรื่องและกราฟิกโดย มนตรี จันทวงศ์ เสียงของหมาป่าจากต้นน้ำหลานชางเจียง[1] ข่าวคำแถลงของโฆษกสถานเอกอัครราชทูตจีนประจำประเทศไทย ว่าด้วยคำวิพากษ์วิจารณ์ที่เกี่ยวกับจีนในปัญหาน้ำแม่น้ำโขง เมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม[2] ประกอบกับข่าวการแจ้งเตือนของ MRC เกี่ยวกับการลดการระบายน้ำของเขื่อนจินฮง ในวันที่ 3 กรกฎาคมที่ผ่านมา[3]  ย่อมไม่ใช่เหตุบังเอิญ แต่เป็นการวางจังหวะให้คำแถลงของสถานฑูตจีนในไทย  ให้อยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน เพื่อสร้างความชอบธรรมให้กับการลดการระบายน้ำของเขื่อนจินฮง โดยอ้างผลประโยชน์ที่คนลุ่มน้ำโขงตอนล่างจะได้รับ และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศที่ดี โดยเฉพาะการอ้างว่า “ฝ่ายจีนสร้างเขื่อนแบบขั้นบันไดตามแม่น้ำล้านช้าง เป็นวิธีการที่มีประสิทธิภาพในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงของอากาศ สถานีกำเนิดไฟฟ้าแบบขั้นบันไดนั้นปล่อยน้ำในหน้าแล้ง กักเก็บน้ำในหน้าฝน ซึ่งจะเป็นการ “ปรับลดน้ำท่วม เพิ่มน้ำหน้าแล้ง” ต่อแม่น้ำโขง หลังการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง ปริมาณน้ำที่ไหลออกนอกประเทศของแม่น้ำล้านช้างได้เพิ่ม 70% ในหน้าแล้ง และลดลง 30% ในหน้าฝนเมื่อเทียบกับสภาพแบบธรรมชาติเดิม ซึ่งได้ลดค่าเสียหายทางเศรษฐกิจของมวลประชาชนสองฟากฝั่งอันเกิดจากระดับน้ำแม่น้ำโขงเปลี่ยนแปลงผิดปกติ” และอ้างถึง “เพื่อสร้างสรรค์สิ่งที่ดีงามให้กับประชาชนในภูมิภาค เพื่อความร่วมมืออันดีในอนุภูมิภาคฯ” รวมทั้งถ้อยแถลงที่ผ่าน MRC ยังระบุว่า การลดการระบายน้ำของเขื่อนจินฮง จะไม่สร้างผลกระทบที่สำคัญต่อลุ่มน้ำโขงตอนล่าง ผู้เขียนใคร่ขอแสดงทัศนะไม่เห็นด้วยอย่างยิ่ง ต่อคำแถลงของทางการจีนทั้งที่ผ่านสถานฑูตและMRC  ซึ่งเป็นการแถลงเข้าข้างตนเองเพียงฝ่ายเดียว ไม่ต่างกับนิทานหมาป่ากับลูกแกะ ด้วยเหตุผลดังนี้ ประการที่หนึ่ง จีนได้สร้างเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำบนแม่น้ำโขงเขื่อนแรกคือเขื่อนม่านวาน มาตั้งแต่ปี 2536 … Continue reading เสียงของหมาป่าจากต้นน้ำหลานชางเจียง

Heart-to-Heart Talk with 6 People of the Mekong

The Mekong Butterfly had a heart-to-heart talk with 6 people of the Mekong — they are from 6 different communities in Thailand located on the Mekong riverbank. Despite informal atmosphere, topics of the discussion were very earnest around problems they have been facing from irregular changes of the Mekong river over the past decade — … Continue reading Heart-to-Heart Talk with 6 People of the Mekong

Appetizing Vegetables on Mekong River Bank: an indicator for the abundance of the ecosystem

For livelihood of people along the Mekong, in addition to fishing from the river all year round, many plants or naturally grown vegetables (Pak) are available seasonally for people to forage; especially during ebbing or low-water levels when plants would emerge from under the water. Today, at Baan Tai village, Tambon Na Kung, Amphoe Pak … Continue reading Appetizing Vegetables on Mekong River Bank: an indicator for the abundance of the ecosystem

รายงานการศึกษา ต้นทุนที่ถูกซ่อน: ภัยพิบัติน้ำท่วมจากเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำใน สปป.ลาว

สถานการณ์น้ำโขงท่วมสูงและต่อเนื่องในตลอดช่วง 3 เดือน ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม ถึง กันยายน 2561 โดยเฉพาะในลุ่มน้ำโขงตอนล่างที่เป็นชายแดนระหว่างประเทศไทย ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือกับ สปป.ลาวนั้น ได้ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงไม่เพียงพื้นที่ติดแม่น้ำโขงของทั้งสองประเทศเท่านั้น แต่แม่น้ำโขงได้ไหลย้อนกลับเข้าไปตามลำน้ำสาขาทุกสาย ทำให้เกิดสถานการณ์น้ำท่วมขังลึกเข้าไปยังลำน้ำทุกสาย สร้างความเสียหายไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน ทั้งใน การประกอบอาชีพทั้งด้านการประมง และการเกษตรกรรม ส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังความมั่นคงด้านอาหาร, วิถีชีวิตชุมชน รวมทั้งความเสียหายต่อสาธารณูปโภค และความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติด้วยเช่นกัน ภัยพิบัติน้ำท่วมของปีนี้ ไม่ได้มีสาเหตุหลักมาจากปริมาณฝนที่ตกหนักเพียงประการเดียว แต่ยังเป็นผลจากการระบายน้ำจำนวนมหาศาลและต่อเนื่อง ของเขื่อนผลิตไฟฟ้าพลังน้ำในประเทศลาว ซึ่งส่งผลให้ระดับน้ำในแม่น้ำโขงช่วงชายแดนไทย-ลาว ยังคงระดับสูงต่อเนื่องทุกสถานีวัดระดับน้ำตั้งแต่สถานีวัดระดับน้ำเชียงคาน จ.เลย ลงมาจนถึงสถานีวัดระดับน้ำโขงเจียม จ.อุบลราชธานี ข้อโต้แย้งว่าการระบายน้ำของเขื่อนไม่ได้เป็นสาเหตุของน้ำท่วมนั้น ได้หมดสิ้นไปทั้งจากสถานการณ์การระบายน้ำจากเขื่อนแก่งกระจานในประเทศไทย ที่สร้างความเสียหายอุทกภัยในลุ่มน้ำเพชรตอนล่าง และในกรณีแม่น้ำโขงท่วมนั้น คำแถลงของ ดร.สอนไซย สีพันดอน ประธานคณะกรรมการจัดการภัยพิบัติฉุกเฉิน และรองนายกรัฐมนตรี ของประเทศ สปป.ลาว เมื่อ วันที่ 21 กันยายน 2561 ว่า รัฐบาลประกาศ “ไม่มีการจ่ายค่าชดเชย” จากเขื่อนไฟฟ้าที่ปล่อยน้ำเนื่อง จากเป็นเหตุจำเป็นทุกเขื่อนไม่จำเป็นต้องจ่ายค่าชดเชยให้หมู่บ้านที่อยู่ท้ายน้ำทางตอนล่างที่ได้รับผลกระทบ เนื่องจากมีความจำเป็นจะต้องปล่อยน้ำ ต้องรักษาระดับน้ำในเขื่อน คำแถลงดังกล่าวนี้ ยังเป็นการปกป้องผลประโยชน์ให้กับผู้ลงทุนในเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำของลาวทั้งหมด … Continue reading รายงานการศึกษา ต้นทุนที่ถูกซ่อน: ภัยพิบัติน้ำท่วมจากเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำใน สปป.ลาว

Recurrent Mischiefs of the Mekong: Natural or Man-made Disasters?

Seminar “Dams Water Flooding Mekong: Transboundary Impacts, Responsibility, and the Future Together”, 2nd October 2018, Bueng Kan Province. The recent major disaster in Attapeu province of Laos PDR originated from a man-made construction, a saddle dam for Xe Pian – Xe Namnoy reservoir, which collapsed and had caused over 500 cubic meters of water to … Continue reading Recurrent Mischiefs of the Mekong: Natural or Man-made Disasters?

ASEAN National Human Rights Institutions’ Examination Task: The Investigation of Cross-border Investment and its Impacts on Community Rights; Human Rights and Environment

ASEAN National Human Rights Institutions’ Examination Task: The Investigation of Cross-border Investment and its Impacts on Community Rights; Human Rights and Environment[1] In many of our previous articles, we have presented and pointed out the deficiencies in the investment governance of Thai investors and state enterprises investing overseas especially in CLMV countries. Human rights; community … Continue reading ASEAN National Human Rights Institutions’ Examination Task: The Investigation of Cross-border Investment and its Impacts on Community Rights; Human Rights and Environment

การทำงานตรวจสอบของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติในอาเซียน: ว่าด้วยการตรวจสอบการลงทุนข้ามพรมแดนและผลกระทบต่อสิทธิชุมชน มนุษยชนและสิ่งแวดล้อม

การทำงานตรวจสอบของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติในอาเซียน: ว่าด้วยการตรวจสอบการลงทุนข้ามพรมแดนและผลกระทบต่อสิทธิชุมชน มนุษยชนและสิ่งแวดล้อม[1]   ในหลายบทความที่ผ่านมา กลุ่มเสรีภาพแม่น้ำโขงได้นำเสนอและชี้ให้เห็นถึงความบกพร่องในธรรมาภิบาลการลงทุนของนักลงทุนไทยและภาครัฐวิสาหกิจไทยในการลงทุนในต่างประเทศ โดยเฉพาะในกลุ่มประเทศ CLMV ที่พบว่ามีการละเมิดสิทธิมนุษยชน สิทธิชุมชน และสิ่งแวดล้อมผ่านการดำเนินโครงการขนาดใหญ่มากขึ้น ทั้งในส่วนของภาคพลังงาน เหมืองแร่ การสัมปทานพื้นที่ทางการเกษตรเชิงเดี่ยวขนาดใหญ่ หรืออุตสาหกรรมการผลิต โดยในหลายกรณี คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติของไทยก็ได้มีการรับเรื่องร้องเรียนและได้มีการตรวจสอบไปแล้ว รวมถึงมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายไปยังคณะรัฐมนตรี ซึ่งแสดงให้เห็นว่าคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาตินั้นได้ให้ความสำคัญเกี่ยวกับการตรวจสอบติดตามการลงทุนข้ามพรมแดนที่เกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างมาก โดยเฉพาะในประเด็นธุรกิจกับสิทธิมนุษยชนข้ามพรมแดน ซึ่งนับเป็นความก้าวหน้าของการติดตามตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยภาคธุรกิจและรัฐวิสาหกิจของไทย แต่เรายังไม่ทราบว่าประเทศเพื่อนบ้านอื่น ๆ รอบข้างเราที่มีคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนหรือสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาตินั้น มีท่าที ข้อกังวล และความสนใจต่อประเด็นการลงทุนข้ามพรมแดนที่ส่งผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชนทั้งภายในและภายนอกประเทศของตนอย่างไรบ้าง โดยบทความนี้จะยกตัวอย่างการทำงานของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนหรือสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติแต่ละประเทศในกลุ่มประเทศอาเซียน ได้แก่ เมียนมา มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย โดยเน้นไปที่ประเด็นธุรกิจกับสิทธิมนุษยชนในการลงทุนข้ามพรมแดนที่ส่งผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สิทธิชุมชน และสิทธิมนุษยชนของคนในพื้นที่โครงการ   เมียนมา สำหรับในส่วนของเมียนมา หลังจากที่ได้เริ่มเปิดประเทศที่เริ่มมีบรรยากาศของสภาวะทางการเมืองที่ผ่อนคลายมากขึ้น เพื่อรับการลงทุนจากต่างประเทศในช่วงปี 2555 ก็ได้มีการเข้ามาลงทุนของนักลงทุนต่างชาติในอุตสาหกรรมพลังงานและอุตสาหกรรมการผลิตมากขึ้น โดยธุรกิจเหล่านี้ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสิทธิมนุษยชนในพื้นที่ที่มีการลงทุนด้วย ทำให้คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติของเมียนมา (Myanmar National Human Rights Commission: MNHRC) มีบทบาทหน้าที่มากขึ้นในการตรวจสอบการเข้ามาลงทุนของต่างชาติที่ส่งผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน ประเด็นการลงทุนจากต่างประเทศที่มีการร้องเรียนโดยประชาชนชาวเมียนมาไปยังคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติของเมียนมา คือ โครงการสวนปาล์มน้ำมันขนาดใหญ่ที่ลงทุนโดยบริษัทร่วมทุนระหว่างเมียนมาและบริษัทเอกชนจากมาเลเซีย … Continue reading การทำงานตรวจสอบของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติในอาเซียน: ว่าด้วยการตรวจสอบการลงทุนข้ามพรมแดนและผลกระทบต่อสิทธิชุมชน มนุษยชนและสิ่งแวดล้อม